God volgens AI

Is God een persoon?

Dat lijkt misschien een afgekloven vraag waar theologen eeuwenlang hun tanden op stuk hebben gebeten maar voor mij is het levende kwestie. Ik kom hem wekelijks tegen als ik zondags als onregelmatige bezoeker in de kerkdienst meezing en God bid aanwezig te zijn in de hoop op zijn/haar werkzame en heilzame nabijheid. Maandag op de Qigong les open ik me met mijn medecursisten door middel van lichamelijke oefeningen voor de chi, de levende energie die ons mentaal en lichamelijk voedt. In de kerk spreken over God in termen van een persoonlijke relatie, terwijl oosterse tradities het hebben over een transcendente macht, de bron van het leven. Op beide plekken ervaar ik geregeld een weldadige rust, maar mijn verstand eist helderheid over wat of wie die teweegbrengt. Hoe zit het?

Slechts een muisklik

Als je vandaag de dag iets niet begrijpt, is het antwoord voor de moderne mens slechts een muisklik ver. Dus heb ik AI geopend (gratis versie, want eigenlijk vind ik het gebruik ervan – energie en algoritmes – maar zozo) en ingetypt: is God een persoon of niet? Het is frappant hoe systematisch hij/zij deze vraag behandelt. 

Als God een persoon is, is er sprake van een wil, intentie en bewustzijn, zegt AI, dan is een relatie mogelijk. Bidden is dan een echte vorm van communicatie, liefde voelen is wederzijds en vertrouwen is gegrond. Verder vertegenwoordigt God rechtvaardigheid waardoor goed en kwaad (moraal) gestut worden en er hoop is op een goede afloop. Individueel ervaren mensen dat hun leven een bedoeling heeft en zin. En belangrijk is ook dat vergeving mogelijk is. 

In het geval dat God opgevat wordt als energie of universeel bewustzijn dan is bidden een vorm van meditatie, je afstemmen op het geheel, de grond van je bestaan. Moraal is leven in harmonie leven met de kosmos. Er is geen persoonlijke interventie die het individuele lijden betekenis geeft. In plaats van hopen op genade en verlossing kunnen we streven naar Verlichting. 

Het wezenlijke verschil waar het om draait is: beschouwen we de ultieme werkelijkheid als relationeel of is ze fundamenteel onpersoonlijk. Het maakt nogal wat uit. En dat merk ik aan mijn reactie als ik tijdens de kerkdienst nogal een terugschrik van de wat al te menselijke trekken van de God die we toezingen. Maar tegelijkertijd ervaar ik ‘s maandags de verwijzing naar de universele energie, het onvergankelijke, het eeuwige licht waar we deel van uitmaken soms als vaag en willekeurig. 

De hamvraag

Dan maar de hamvraag stellen aan diezelfde bron van kennis die AI pretendeert te zijn. Wat zou je me aanraden om te geloven? Een genuanceerd antwoord volgt. Als jij denkt dat liefde fundamenteel is, gelooft dat goed en kwaad objectieve categorieën zijn, je verlangt naar een relatie met het goddelijke en denkt dat bewustzijn niet uit zichzelf kan ontstaan, dan past een persoonlijk godsbeeld bij jou. Mocht je het goddelijke ervaren als eenheid of stilte, je moeite hebben met een oordelende God of een God die lijden toestaat, als meer waarde hecht aan verlichting dan aan een relatie met een God waarvan we het evenbeeld zijn, dan is het logisch om God op te vatten als ultieme Werkelijkheid.

Tot slot verrast AI me met een advies dat door zou kunnen gaan als een vrijzinnige uitsmijter. Maak geen keuze op basis van angst, onder druk van wat anderen vinden en ga voor wat voor jou ‘veilig’ voelt. Richt je op wat jij het meest rationeel vindt en het diepst benadert wat je ten diepste als werkelijk ervaart. En beantwoord eerlijk de vraag of je het goddelijke beleeft als iemand die je door en door kent of als het grote geheel waar je deel van bent.