Tafelgebed

Deze blog is eigenlijk een compliment. Positieve opmerkingen over de kerkdienst van afgelopen vredeszondag. Ze betreffen niet de liederenkeuze, de voorgelezen teksten of de overdenking. Mijn enthousiasme gaat over iets wat veel kerkgangers misschien niet eens opgevallen is of gemist hebben. Het kan zelfs zijn dat het geen unicum was. Maar voor mij was het een verademing.

Eucharistie en consecratie

Als onderdeel van de dienst werd ‘de maaltijd’ gevierd. In een eerdere blog heb ik beschreven hoe moeizaam het met mijn katholieke achtergrond was om een beetje onbevangen en ontspannen deel te nemen aan dit ritueel. En dat ik door de informele wijze waarop dit in de Geertekerk plaats vindt langzaam weer aansluiting heb gevonden, doordat iedereen ruimhartig en zonder restrictie aan tafel werd uitgenodigd. Een groot verschil met wat ik van huis uit gewend was.

Als katholiek is me geleerd dat het in de mis om de eucharistie ging. Dat dit het hoogtepunt van de zondagse kerkdienst was. Centraal daarbij was de consecratie waarbij de instellingswoorden werden uitgesproken die brood en wijn veranderden in het lichaam en bloed van Christus. Woorden ontleend aan Paulus’ Eerste Brief aan de Korinthiërs: ‘Dit is mijn lichaam; het is voor jullie. Blijf dit doen om Mij te gedenken.’ ‘Deze beker is het nieuwe verbond door mijn bloed. Blijf dit doen om Mij te gedenken, telkens wanneer jullie eruit drinken’. Ze staan in eenvoudiger vorm ook in de evangeliën van Marcus, Mattëus en Lucas

Woorden als vast onderdeel van het ritueel

Ook in de protestantse traditie nemen de instellingswoorden een belangrijke plaats in als het avondmaal gevierd wordt. Het tafelgebed waarin deze woorden van Jezus herhaald worden verwijst naar de oorsprong en de betekenis van dit ritueel. We worden er aan herinnerd dat Jezus zelf deze woorden gesproken heeft en dat het daar met brood en wijn doelde op zijn eigen lichaam en bloed.

In een boeiend artikel in AdRem van februari 2023 relativeert prof. dr. Matthijs de Jong de gangbare opvatting dat de bijeenkomsten van de eerste christenen een vergelijkbare avondsmaalviering hadden zoals wij die kennen. Hij zegt: “Het delen van brood en wijn stond vooral in het teken van de viering van de gemeenschap. Een andere, verrassend late, ontwikkeling is dat Jezus’ instellingswoorden een vaste plek krijgen in de avondmaalliturgie. Lange tijd fungeerden ze als een gekoesterde traditie ‘bij’ het avondmaal, vanaf de derde eeuw werden die woorden een vast onderdeel van het ritueel zelf.”

Het leven vieren als gemeenschap

En nu mijn compliment. Afgelopen zondag kondigde de voorganger het avondmaal eenvoudig aan als volgt: “Hier delen we in de gemeenschap zoals we vandaag aanwezig zijn brood en wijn. Wanneer we hier avondmaal vieren herinneren we ons Jezus die brood en wijn deelde met zijn vrienden de avond voor zijn dood.” Waarna een uitnodiging volgde aan iedereen die wilde om aan te schuiven aan de tafel. Heldere en eenduidige woorden. In hun eenvoud gaven ze goed weer waar het om gaat: brood en wijn delen als symbolen van het goede leven dat we vieren als gemeenschap. Helderder kan niet. Wat mij betreft een verademing in vergelijking met de beladen woorden en het sacrale karakter van het traditionele tafelgebed.