Papa, waarom leven wij eigenlijk?

De vraag kwam van mijn oudste dochter, toen ze nog maar drie jaar oud was. Het zal de vrucht zijn van een leven in voorspoed. Zorgen over of er morgen genoeg eten en drinken is hebben onze kinderen niet. Ze hebben meer Lego dan ik ooit had durven dromen. Tegelijkertijd schuwen wij als ouders verveling niet. Dat is een hele uitdaging met al die schermen tegenwoordig, maar met vallen en opstaan lukt het allemaal aardig. En dan ontstaat er voedingsbodem voor dit soort gedachten.

Waarom leven wij eigenlijk? De beroemde komiek Toon Hermans roept in een van zijn boeken op om zo af en toe eens naar je handen te kijken. En verwonder je dan, over hoe dat allemaal beweegt en feilloos doet wat je ervan vraagt. Zo vanzelfsprekend en toch zo bijzonder. Als ik om mij heen kijk lijken mensen in vanzelfsprekendheid te leven. Volledige acceptatie dat je in dit lijf geboren bent en op een dag zal sterven. Misschien door er maar niet te veel over na te denken.

God en Marco Borsato

“Ik lig op m’n rug in het gras en aanschouw de maan. Ik vraag haar of zij misschien weet waarom wij bestaan. Waarom we worden geboren en straks weer gaan. Maar ze zwijgt en kijkt me lachend aan.” Marco Borsato (hij mag weer!) zingt dit en toen het liedje uit kwam, zong ik het als tiener naar mijn vriendinnetje. Zij deed hetzelfde als de maan. En wat kun of moet je ook terugzeggen? Het is een vraag waar niemand antwoord op heeft.

En het is misschien ook wel ongemakkelijke en zinloos om na te denken over dit leven. In een helikopter te stappen en eens van een afstandje naar je leven te kijken. Bizar! Als gelovig jongetje was het allemaal te verklaren: God had de wereld gemaakt en de mens als kroon op Zijn schepping. Het is mijn taak zuiver te leven en God te eren en als ik dan sterf dan keer ik terug bij Hem. Wat blijft er nog over als je dat altijd hebt geloofd, maar moet loslaten?

Als alles wegvalt

Wat doe je als dat geloof je toch te simpel lijkt. Misschien zit er ergens een kern van waarheid in, maar helemaal uitsluiten dat er helemaal geen God is, wil ik ook niet. En wat dan? De filosoof Aristoteles zei eens: “Het is een teken van een ontwikkelde geest om met een gedachte te kunnen spelen, zonder deze aan te nemen.” Laten we onszelf dat dan ook maar even gunnen. God bestaat niet. Wat dan? Waar heb ik dan dit leven en dit lichaam aan te danken? Moet ik er dan nog goed voor zorgen en welke ethiek past dan bij een goddeloos bestaan?

Volgens mij kom je dan bij de kern. Als alles wegvalt, kun je pas echt zien wat er toe doet. Waarom leven wij eigenlijk? Misschien wel om de wereld een beetje mooier achter te laten dan toen we hem aantroffen. Hoe beperkt ook. Maar ook dat kan demotiveren als je ziet wat een zooitje wereldleiders van onze mooie schepping maken. Wat blijft er dan nog over?

White Lotus

Het antwoord kwam bij mij via een verrassende weg. De populaire HBO-serie The White Lotus (een must-see, mits je een beetje tegen seks, drugs en absurdisme kunt) serveert de kijker verschillende verhaallijnen, die per persoon verschillend zullen resoneren. Een aantal van deze lijnen hebben de gemoederen in mijn hoofd flink bezig gehouden. En eentje daarvan was het antwoord op de vraag van mijn dochter.

In het derde seizoen trekken twee broers samen op. Ze kijken naar mooie vrouwen, genieten van de setting en zijn op zoek naar avontuur. En dan volgt er een scene waarin de oudere broer de jongere wijst op het gegeven dat je maar één leven hebt. Eén kans om te léven. Het jongere broertje reageert: “Maar wat als het leven een test is om te zien of we betere mensen kunnen worden?” De oudere broer reageert stomverbaasd: “… Nee. … Wat…?” Zijn visie volgt, dat je toch zo veel mogelijk uit het leven moet halen en vrouwen moet versieren. Het is wel duidelijk wie de meest wijze is van de twee.

Dan toch weer God

Een goddeloos leven. Als je een orthodoxe opvoeding hebt gehad, zoals ik, dan heeft dat geen neutrale connotatie. Goddeloos, dat is alles doen wat God verboden heeft. Een beetje in lijn met de visie op de wereld van de oudere broer. Leven alsof het een test is om te zien of het je lukt een beter mens te worden, dat ligt dan best in lijn met een gelovige levenshouding. Als God staat voor alles wat goed is, voor dat wat waarde heeft, dat wat het nastreven waard is.

Dan breng ik graag het geloof en het goede doen in lijn met elkaar. Voeg ze samen. Het geloof helpt mij pogingen te doen deze test te doorstaan. Waarvoor leven wij eigenlijk? Het leven is een spel om te kijken of het je lukt een beter mens te worden. Ieder jaar opnieuw. Met goede voornemens die mislukken, maar die je misschien toch net een paar procent op een beter spoor zetten. Paulus schreef het al in het Nieuwe Testament: onderzoek alles, maar… behoud het goede. Daar kan ik maar één ding op zeggen: amen!