Komt, verwondert u hier mensen!

Vergankelijke roem

Als er iemand in Judea was rond het jaar nul over wie veel gesproken werd, dan was het Herodes de Grote (73 v. Chr. – 4 n. Chr.), de heerser die genoemd wordt in het geboorteverhaal van Matteüs. Hij werd na veel intriges rond 37 v. Chr. door de Romeinse bezetter aangesteld als koning van Judea, zetbaas van de bezetter. Hij was de man die grootse bouwprojecten begon om deze toch wat achtergebleven regio opnieuw op de kaart te zetten. Hij bouwde een onneembaar geachte burcht in Massada, plus een aantal zomerpaleizen. Jeruzalem verfraaide hij met een burcht, een paleis, een theater en een stadion. Maar bovenal maakte hij een prestigekwestie van de verbouwing van de eenvoudige tempel die herbouwd was na de verwoesting van de eerste tempel in 586 v. Chr. Het was werkelijk een spraakmakend project, dat de roem van Herodes vestigde. In 10 v. Chr. werd de tempel ingewijd, maar de volledige verbouwing was pas ver na Herodes’ dood voltooid, in 64 n. Chr. De tragiek is, dat het gebouw zes jaar later door de Romeinen compleet werd verwoest. De westmuur is het enige dat er nog van rest, de huidige Klaagmuur.

Wantrouwen

Herodes ging ook veel over de tong vanwege zijn enorme argwaan. Hij wantrouwde iedereen, van zijn moeder tot zijn vele echtgenotes en zijn eigen kinderen. Zijn argwaan en jaloezie hebben ongelooflijk veel slachtoffers gemaakt. Een gezegde in die tijd was dat je beter Herodes’ varken (‘hus’ in het Grieks), dan zijn zoon (‘huios’) kon zijn. Als jood at Herodes geen varkensvlees, maar zijn zonen waren hun leven niet zeker.

En toch, als je Herodes nu opzoekt is hij slechts een bescheiden lemma op Wikipedia. Terwijl de joodse man die ergens in de uithoeken van zijn rijk rond die tijd geboren werd, in volstrekt nederige omstandigheden, nu één van de meest bekende en spraakmakende mensen van de wereld is geworden: Jezus van Nazareth.

Nederig

Zijn geboorteverhaal had alles in zich om slechts een kruimeltje aan de zoom van de tijd te worden: een zoon van een ongehuwde moeder, geëcht door een brave timmerman uit Nazareth. Hij werd rabbi, trok predikend en genezend rond. Niet met de gedachte spraakmakend te worden. Dat had zijn leerling Judas wel gewild: hij hoopte dat Jezus de man zou zijn die de politieke situatie zou veranderen, dat hij de ommekeer teweeg zou brengen. Jezus deed goed voor de mensen die op zijn pad kwamen. Hij zag wie niet gezien werden, hij reikte uit naar wie voorbij gegaan werd. Hij trok zich niets van gewoonten en grenzen aan. Hij at met de tollenaars, trok op met wie als onrein werd beschouwd. Hij sprak van vrede in een tijd waarin iedereen met iedereen in oorlog was.

Onopvallende boodschap

In zijn liefde voor de mensen werd hij beeld van de liefde die God voor de mensen heeft. Hij maakte de woorden van de oude verhalen waar over barmhartigheid, rechtvaardigheid, vrede. Niet op een spraakmakende manier, maar eigenlijk onopvallend. Het licht van zijn boodschap, zijn leven werkte als een olievlek: langzaam maar gestaag werden steeds meer mensen geraakt. Niet alleen in zijn eigen tijd, maar tot op de dag van vandaag worden mensen geïnspireerd om zijn voetsporen te volgen.

Zijn geboorteverhaal, zoals Rembrandt dat onder andere heeft afgebeeld, is daar een mooi beeld van. Een eenvoudig tafereel: rouwdouwers van herders staan in diepe bewondering om het jonge paar met hun kindje. Het licht van de voorstelling straalt als het ware door het doek heen op ons. Het raakt ons aan, zoals het licht van Jezus zovelen heeft geraakt. Oosterhuis dichtte al: ‘Soms breekt uw licht in mensen onstuitbaar, zoals een kind geboren wordt’.